Tangon Kadazandusun: I Raha-raha om i Tonggirata

Sinusui dii: Kondusun Gilong (2006)

Haro-haro no kaka di pogulu o songulun sumandak kingaran do i Raha-raha. Isido nopo diti nga ahapakan nogi o umul dau nga molohing no kokitanan do turos dau tu oudipon mogongoi-ongoi mogihum do kaakanakanan. I Raha-raha nopo kaka diti nga ogunsikang kopio om koposion nopo dau nga miagal-agal po dii manuk tu mingkakai kosuabon makan dongosuabon om mingkakai doungosodop makan doungosodop. Walai do tionon dau nga araat no kopio kaka om notomborok po luang. Nung rumasam nga, oturuan tomod ‘ isido.

            Insan kosuabon, ongoi no kaka i Raha-raha poniud id iso kubong id sampaping do sulap dau. Siud kaka daa isido nga kosiud yau songinan bonong otomou-tomou di okoro no kopio. Ii nopo bonong dii nga mantad kawo bonong i roitan do Tonggirata.

“Odoi, okoro no kopio iti bonong!. Mada’ oku dia oi Onggirata tu amu ko kakanas doho makan”, kaka di Raha-raha miniampai minomurut di Tonggirata om pinopokulang dii Tonggirata hiri id pintangaan di kubong. Tilombus no kawagu isido minoniud miampai kalansanan do kosiud yau dii agayo-gayo po ko i Tonggirata.

            Sigog kaka om kokurimpog i siud di Raha-raha. Osikap tomod kaka daa i Raha-raha minangakat di siud dau nga nokotigod kopio yau tu ii kasari nopo Tonggirata o osiud dau.

“Nokuro toi gia tu iya nopo osiud ku oi Onggirata?. Okoro kopio ko montok doho”, kaa kawagu di Raha-raha miampai pinopokulang di Tonggirata hiri id soduodu di kinoyonon dau minsiud. Tilombus no kawagu isido minoniud miampai ginawo di poimponu katabayan.

            Mogindoyo’ kaka do nokotimpak no id tulu o tadau nga aiso po kasari nosiud-siud di Raha-raha om i Raha-raha nga ohuyan nodii. Kosorou no dii kaka yau muli tu louson no om tadau nga alasu tomod no.

“Oh, mumbal-umbal po moniud diti do oruhai. Ulantoi’ om kosiud do sada”, kaka di Raha-raha miniampai pinoposiud dii siud dau.

            Sigog kaka om kokurimpag kawagu ii siud dau. Ounsikou tomod kaka daa o ginawo di Raha-raha om opusik tomod kaka daa yau minangakat dii siud dau nga noindamaan nokotigowo yau tu ii kasari Tonggirata o nosiud dau.

“Odoi,  iya po kawagu!”, kaa di Raha-raha miampai ginawo dau dii olunggui kopio tu ii kasari nopo Tonggirata o osiud dau. Oruol o ginawo dau tu hano-hano om nosongodou yau minsiud om ii kasari nopo Tonggirata o mongoi suang do siud dau.

“Onuon ku nopo katuu iya indo oi Onggirata. Iti no maa tu tinahak do minamangun kumaa doho do baino diti. Sorou no mangan po panganas do aiso po mongoi ilang doho makan. Oh, muli no diti”, kaa di Raha-raha miampai pinoposuang dii Tonggirata hiri id kantund pinsandang dau om minamanau minuli. Sundung do i Tonggirata no o siniudan dau nga’ ounsikou o ginawo dau tu okon i ko minuli kampis barait yau.

            Korikot nopo id walai, posuango no di Raha-raha i Tonggirata dii id suang do iso kakanan di okoro kopio komoyon do mantaya’. Ongoi no kaka yau irikau id wawayaan do popotingkod do huyan dau. Sigog ka om korongou yau do tuni do otolis kopio.

“Ta, louson”, kaa do tuni norongou di Raha-raha.

“Isai maa di sanganu do ohou di?. Kotompurolosi nogi kopio,” kaa di Raha-raha tu nokotigowo kopio isido do nokorongou dii tuni.

Mingkorowo po kaka dii i Raha-raha mogihum tadon dii tuni. Sigog kaa kawagu om…

“Ta, louson oku”, kaa kawagu tuni norongou dii Raha-raha.

Pokinongoho no kopio kaka dau tadon dii tuni dii nga hiri id mantaya’ o tadon.

“Atuuukoi, ika pama no di oi Onggirata!. Andado’ po oruhai. Ongoi oku po pamaramu takano’ , kaka di Raha-raha miniampai miningkakat kuminaa id pagagansakan dau do takano’.

Soira nakapamaramu yau do takano’ , paakano’ no dii dau i Tonggirata om i Tonggirata nga asagau tomod kaka do makan. Kaakan po i Tonggirata dii, ponguni no kawagu yau.

“Ta, sitai oku”, kaka di Tonggirata.

“Palis-palis dika do Tonggirata. Sitai’ po nga tagal om momisunud”, kaa di Raha-raha id ginawo dau tu osuayan kopio yau do koilo mimboros i Tonggirata.

“Om ongoi no po tai hilo id luang-luang do siliu oi Onggirata’ ”, kaa di Raha-raha minonuhu dii Tonggirata tumai’ id luang-luang do siliu.

“Ta, orubat”, kaa kawagu di Tonggita do suminimbar.

Oborulong pa kaka dii i Raha-raha momusorou do potoi’an dau di Tonggirata. Kosorou kaka i Raha-raha monuhu dii Tonggirata moi tai’ id gakod dau.

“Nung miagal nopo dii oi Onggirata’ om ongoi nopo katuu tai’ hilo id gakod ku” , kaka di Raha-raha minonuhu di Tonggirata mongoi tai’ id gakod dau.

Osimpod nopo kaka i Tonggirata minongoi sakai id gakod di Raha-raha om tai’ no dii. Noindamaan nokotigog i Raha-raha do kokito do tai di Tonggirata tu okon i dii ko tai nga nokosiliu lungkaki’. Olumis kopio o kinosulung-sulungo’ dii lungkaki id gakod di Raha-raha.

“Atuukoi, osundu ko pama kopio di oi Onggirata!. Kotoluadan minamangun”, kaka di Raha-raha miampai ginawo di noindamaan do ounsikou. Milou-kilou po kaka gia dii kokitanan dii lungkaki poinsulung id gakod disido.

Au alaid mantad dii, ponguni no kawagu i Tonggirata momisunud do louson kawagu yau.

“Louson nopo pama dii ilo Tonggirata dilo om okoro i daa o kinoinan-inano’. Nga osonong nogi gia do sumadon ku nopo tu minanahak nogi gia yau doho lungkaki diiri”, kaa do pomusarahan di Raha-raha.

Opusik kopio i Raha-raha minamaramu om minamapa’ do takano montok di Tonggirata om ngoyo’ no di dau sumado’ ii Tonggirata’. Soira nakaakan i Tonggirata dii, ponguni no kawagu momisunud do sitai’ yau.

“Ongoi nopo tai’ hilo id luang-luang do siliu oi Onggirata’”, kaka daa di Raha-raha nga simbar i kawagu i Tonggirata minomisunud do orubat ii tai’ dau nung pawaya’on id luang do siliu.

Suhuo’ no dii di Raha-raha i Tonggirata’ minoi tai’ id poo dau nga sigog kaa om olumis no kaka o gonod dii Raha-raha do poinggonob no dau. Norikot no dii nounsikou o ginawo dii Raha-raha tu kigonob do wagu om olumis po ka nogi.

Kinaantakan miagal dii nopiulit-ulit tu louson nopo kaka gia i Tonggirata dii gisom do oruhai no naawi o songkiron takano’ di Raha-raha. Ii Raha-raha sondii nga au podii nakaakan tu papaakan nopo dii di Tonggirata’ kalaja dau. Miguli-guli nogi kaka kawagu do sitai’ i Tonggirata dii. Soira suhuon dii Raha-raha mongoi tai’ id luang-luang do siliu nga aiso o suai posimbaron di Tonggirata’ suai ko momisunud nopo do orubat ii tai’ dau nung tumai’ tomod nopo id luang do siliu. Ii no pogi do sinuhu di Raha-raha I Tonggirata minongoi tai id tawak, likud, liou om turos dau.

 Ii nopo ngawi tai dii Tonggirata dii nga nokosiliu nagwi kakamot pomolumis di tinan. Nasakatan ngawi i Raha-raha do sokot-sokot dii ongolumis kopio. Kitangkong om kirindawog ngawi kaka i Raha do maas id tawak dau. Id lihawa di Raha-raha nga kirangkit ngawi om kikaro nogi yau do maas id liou dau. Norikot no linundus di Raha-raha miampai sokot-sokot di kohiok mato do minting. Suai ko ii, kitimbok po kaka yau do bulawan id tulu dau. Ounsikou tomod kaka o ginawo di Raha-raha tu au isido nokoumbal manampakai do sokot-sokot dii ongolumis mantad dii nokopuriman isido do poimpasi.

Suai ko ii, nongopudsuan nogi kaka do rasuk-rasuk, gonob om kohoro-horo’on o palangko’ dii poiyanan kasari dau do basaan. Nogonop ngawi no do kohoro-horo’on i walai di Raha-raha. Id posorili do walai dau nga sangaak-aak po wogok, kalabau om sibogukan do noindamaan kogumu. Manuk om putik nga santangkus-tangkus po id posorili walai di Raha-raha. Miagal pod ii do huguan siou o kopurimanan di Raha-raha do koposion dau. Norikot ounsikou o ginawo dau tu sundung do okoro’ i Tonggirata om nohuyan po yau mininsiud nga nakaanu yau tisomuli dii au ointob-intob.

“Odoi, ginumu do kohoro-horo’on ku!. Kotoluadan oi minamangun tu’ osianan ko do tulun ogunsikang miagal doho”, kaa di Raha-raha au oputut-putut mongunsikou do minamangun. Ongkoturu’ po kaka romou di Raha-raha tu nadalaan ounsikou montok oisanan dii notorimo disido. Au otingkod o ngingis ounsikahan di Raha-raha miampai muai-puai di Tonggirata.

“Miagal nopo diti oi Onggirata tu agayo kopio o sinundu nu om amu ku ika akanon. Piara’on ku nopi ika”, kaa po di Raha-raha minoboros kumaa di Tonggirata.

Tingkosuab no kaka dii tadau sumusuhut nga, korikot ngawi no kaka i sungkad tukad om tongotobpinai di Raha-raha id walai disido. Yolo nopo nga kaampai no i Lonu, i Lintagu om i Dongkor. Noindamaan osuayan yolo tu sigog ka om asanang kopio kopooposion di Raha-raha. Taya’an po kaka di yolo di kohoro-horo’on di Raha-raha.

“Ondig, honggo pama tadon diti konunu-nunuan nu diti?, kaa no kaka di Lonu.

“Atuuukoi, om hodi gia diya yo no tu osonong o nasip !. Amu i miagal dati o tu’ norutum”, kaa no kaka di Dongkor.

“Ondig, susuyai pogi gia yahai poingkuro ko nakaanu dilo kohoro-horo’on nu. Mogisusui-susui tokou bogia. Yahai nga manu i daa sumiliu miagal diya”, kaa no di Lintagu yau mingiog do tinan di Raha-raha tu amu no kaandad do susuyan di Raha-raha tadon di kohoro-horo’on dau.

Susuyai no kaka gia di Raha-raha i tongosungkad tukad dau do oinsanan dii nawaya’an dau gisom do nakaanu yau do kohoro-horo’on dii. Norikot no noimayaan om tinayaan diolo ngawi soira nokorongou do susui mantad di Raha-raha. Kiwaa nogi o mosolon diolo tu au osontob ginawo nokokito kohoro-horo’on dii sungkad tukad diolo.

“Ondig, obuli i daa do pooloson oku diya dino Tonggirata nu?. Pogulion ku i bo. Amu i tagal om tumongob. Kaa ondig”, kaa po di Lintagu monginsasamod om mokiinsian di Raha-raha mooi do pooloson isifo di Tonggirata.

“Oo nogi bo oi Ondig. Yahai nga sisiliu i miagal dika do aagal tokou po ogunsikang ngawi. Pooloson yahai ka”, kaa no kaka di Lonu do mongoi otung do boros di Lintagu.

Awagat i daa o ginawo di Raha-raha popoolos di Tonggirata kumaa di koombolutan dau nga soira nokosorou yau do au osonong do pogkolitan o kohoro-horo’on id koposion, pooloso’ ii dii dau yolo tuminimpuun do i Lintagu.

“Nung miagal nopo diti om pooloson ku ikoyu nga mositi no do tamangan dikoyu do osoosonong iti Tonggirata. Sumadon no momoguno takano pinapa’. Alansan oku kaanu kou manamong diti Tonggirata do osoosonong kio,” kaa di Raha-raha minamason kumaa di Lintagu.

“Amu i bo tagal om tumongob oi Ondig. Yoho nga koilo oku i momusorou”, kaka di Lintagu do oondos tomod miampai aarau-arau minuli tu au no kaandad do kaanu di kohoro-horo’on miagal di Raha-raha.

Korikot no kaka id walai di Lintagu, aarau no kaka yau minongoi posuang di Tonggirata id kongkob do piasau. Kongkob nopo dii nga ponumadan di Lintagu do tasu dau di kagalon tomod. Otuu po ka nogi i kongkob montok di Tonggirata.

“Momisunud no do louson ko ka oi Onggirata”, kaka di Lintagu do au no kaandad-andad po.

Au no kaka gia alaid mantad dii nga ponguni no i Tonggirata minomisunud do louson yau. Atarau nopo kaka i Lintagu minongoi pomoludtak do kasou mangan ponumad di Tonggirata.

“Hodi, akan kopio o momisunud no do sitai’ ko kaa”, kaka kawagu dau.

Kaakan po kaka gia i Tonggirata dii nga ponguni no kawagu momisunud do sitai’ yau.

“Atukoi, ongoi kopio tai’ hiti id gakod ku!. Ulantoi’ om kaanu oku tangkong”, kaa po kaa di Lintagu noidamaan do ounsikou tu sitai’ no i Tonggirata. Id pomusaraha dau, kosorou no yau do maas songkilou-kilou id tinan dau.

Sundung do ingkaa, norikot nokotigowo i Lintagu tu tai nopo di Tonggirata nga okon i dii ko tangkong toi ko maas po nga tonggilangot di adalaa oitom om mogorianggau o kinoutongo’.

“Tuhoiii, pogkuro gia do Tonggirata miagal diya. Mongudut nokopio i Raha-raha. Maas ka om tonggilangot ii”,kaka di Lintagu adaalan do otogod kumaa di Tonggirata om nogi i Raha-raha.

Sundung do ingkaa, au po noinait o ginawo di Lintagu do mumang dii Tonggirata. Id ginawo dau mimpopol po tumogod tu notoi’an.

“Insan kopo tumai oi Onggirata om patayon ku nopo ika”, kaka di Lintagu.

Kumoinduo po kaka linouson om sinitai’ i Tonggirata dii om suhuo’ no di Lintagu do moi tai id lihawa dau nga okon nogi no nosubuanan kagayo o tonggilangot do natai’ di Tonggirata.

“Tuhoiii. Insan po ka oi Onggirata. Insan po om apatai ko no”, kaka di Lintagu do adalaan otogod tu tonggilangot kasari nopo o atai’ di Tonggirata.

Kumointolu nopo di linouson om sinitai id Tonggirata nga suhuo’ no di  Lintagu do minoi tai’ id tulu dau. Alansan tomod kaka daa i Lintagu do maas nondo o tai di Tonggirata nga okon nogi kaka do kopodsu nopo do tonggilangot i Lintagu. Onu ka pod ii nga tilombusai nopo di Lintagu do minongotol i Tonggirata om kapatai nopo kaka gia dii i Tonggirata.

“Hodia oi oton, ngoyo’ dokoyu suupo’ ilo Tonggirata di Raha-raha. Lingkobungon nopo waig di kuron om osin-osinon no. Mongoi oku po podsu do tinoi’an oku dilo Tonggirata. Pogkuro maa dilo”, kaa di Lintagu minonuhu di tangaanak dau minongoi pomuru-buru’ di Tonggirata.

Koonsok nopo kaka i Tonggirata dii nga pogiilangai no kaka di Lintagu miampai tangaanak dau minangakan om mininsinggurup do suup di  Tonggirata. Songusap-ngusap po kaka yolo do mangakan tu nadaalan do odoot. Amu i kaka nokorungod montok diolo i songkuron suup do Tonggirata dii tu awasiu no kaka aakan diolo gisom do au ayahan-yahan. Moninuru’ po kaka lasu di Lintagu minsinggurup do suup di Tonggirata.

Maamaso’ kaka diolo do makan dii nga korikot no i Raha-raha id walai diolo mongoi panganu kawagu di Tonggirata dau.

“Ondig, hombo ko?, kaka di Raha-raha minglohou di Lintagu nga aiso sisimbar mantad di Lintagu.

“Ondig! Ondig!. Hombo ko?. Ngoyon ku no daa kawagu i Tonggirata ku!”, kaa kawagu dau miomolohou di Lintagu miampai ohou di lobi ologod.

Sigog ka nopo om kobulat no kaka i Lintagu hiri id wawayaan miampai poinsonggol do tawak dau.

“Haha.Nopogiilangan no dahai i Tonggirata nu do aiso gorong-gorong oi Ondig. Isai ma gia monuhu do tumai’ nopo do tonggilangot”, kaka di Lintagu do mirak-irak do monguntotogod di Raha-raha.

Noindamaan nokotigowo i Raha-raha nokorongou do kointalangan di Lintagu dii.

“Odoi gia. Nunu gia o pinonumad nu tu tuminai’ do tonggilangot”, kaka di Raha-raha do minuhot.

“Om tinanok do kasou. Aiso i moti gia o takano’ dahai ti ponumad dii Tonggirata oi Raha-raha. Kaakan nogi nangku o wokon do takano’ om amu nogi iyau sondii tu tulun kopio”, kaa po di Lintagu. Mirak-irak po i Lintagu do monguntotogod di Raha-raha.

Norikot no rinuol ginawo di Raha-raha tu miagal dii kinaantakan. Au yau nokosoru do atagakan yau di Tonggirata id suang timpu di oniba no. Monosol nogi kawagu yau tu pinopoolos di Lintagu di Tonggirata dau.

“Nung au ku nopo daa pinoolos i Lintagu di Tonggirata, au i daa miagal diti o kinaantakan”, kaa di Raha-raha miampai ginawo di monosol om nosindualan.

Pamanau no isido minuli walai miampai romou mato moninuru’ nga kuroyon podii. Nobubur no takano’. Monosol nga ingaa no dii o guno.

Om iri-iri no kaka dii ii tangon-tangon ku…